Choć wiele osób kojarzy zaćmę z wiekiem, w rzeczywistości może ona pojawić się również u osób młodszych, po urazach oka, w trakcie przyjmowania niektórych leków, a nawet u noworodków.
W tym artykule wyjaśniamy:
- kogo dotyczy zaćma,
- jakie objawy powinny Cię zaniepokoić,
- jakie są rodzaje zaćmy,
- czym różnią się jej odmiany i jak wyglądają jej charakterystyczne symptomy.
Kogo może dotyczyć zaćma?
Zaćma najczęściej pojawia się u osób po 50. roku życia, ponieważ soczewka wraz z wiekiem naturalnie traci swoją przejrzystość. Jednak nie jest to choroba zarezerwowana dla seniorów. Jeżeli kiedykolwiek miałeś/aś uraz oka, przyjmujesz kortykosteroidy, chorujesz na cukrzycę lub palisz papierosy — ryzyko jej rozwoju jest większe.
Wiele osób zgłasza się do okulisty, ponieważ zauważa, że obraz stał się jakby „przymglony”, a światła samochodów oślepiają bardziej niż dawniej. Pacjenci często dodają, że muszą mocniej mrużyć oczy, bo nie radzą sobie z ostrym światłem. Niektórzy zauważają wręcz, że zaczęli lepiej czytać bez okularów, mimo że wcześniej było to trudne. To bardzo charakterystyczny sygnał zaćmy jądrowej.
Warto też pamiętać, że istnieje zaćma wrodzona, która może być obecna już u dzieci — wówczas jej objawy wpływają na rozwój widzenia.
Jakie są typowe objawy zaćmy?
Najbardziej charakterystyczne dolegliwości u osób z rozwijającą się kataraktą to:
- stopniowy spadek ostrości wzroku,
- większa wrażliwość na światło i uczucie olśnienia,
- problemy z dostrzeganiem kontrastów (np. ciemny napis na jasnym tle),
- zmiana wady wzroku, szczególnie w stronę krótkowzroczności,
- podwójne widzenie w jednym oku.
Pacjenci często mówią, że widzą tak, jakby patrzyli przez zabrudzoną szybę. Kolory wydają się wyblakłe, a światła „rozlewają się” na boki.
Rodzaje zaćmy – pełna i przejrzysta klasyfikacja
Zaćma nie jest jedną chorobą. Istnieje wiele jej odmian, a każda z nich przebiega inaczej i daje inne objawy. W tym rozdziale znajdziesz spokojne, przystępne opisy, które pomagają zrozumieć poszczególne rodzaje zaćmy.
Zaćma związana z wiekiem
Zaćma jądrowa – gdy pogarsza się widzenie w dal
W zaćmie jądrowej dochodzi do twardnienia i żółknięcia centralnej części soczewki. Z czasem powoduje to, że patrzenie w dal staje się coraz trudniejsze. Jednocześnie wielu pacjentów zauważa, że zaczynają lepiej czytać bez okularów — jest to tzw. „przesunięcie krótkowzroczne”. Niestety jest to tylko pozorny efekt poprawy, który wynika ze zmian w optyce soczewki. Kolory wydają się mniej wyraziste, szczególnie odcienie niebieskiego, a obraz może być lekko zamglony. Ten typ zaćmy rozwija się powoli, zwykle na przestrzeni lat.
Zaćma korowa
W zaćmie korowej zmętnienia pojawiają się na obwodzie soczewki i stopniowo przesuwają się ku jej środkowi. Pacjenci często skarżą się na bardzo silne olśnienia, zwłaszcza podczas jazdy nocą, kiedy światła samochodów sprawiają wrażenie zbyt jasnych lub „rozlanych”. Dwojenie jednooczne również jest częste — może pojawiać się nagle i zanikać, co bywa bardzo dezorientujące. Zaćma korowa może rozwijać się powoli, ale zdarzają się sytuacje, w których pogorszenie widzenia następuje w ciągu kilku miesięcy.
Zaćma podtorebkowa tylna
Ten typ zaćmy występuje często u osób młodszych, szczególnie jeśli przyjmują sterydy lub przeszły uraz oka. Mimo że zmętnienie bywa niewielkie, potrafi znacząco zaburzyć widzenie, ponieważ znajduje się dokładnie w osi optycznej.
Przy tym rodzaju zaćmy Pacjenci najczęściej zgłaszają trudność w czytaniu oraz w pracy w mocnym świetle. Nawet niewielka ilość światła może powodować oślepianie i dyskomfort.
Zaćma pourazowa
Uraz oka może doprowadzić do bardzo charakterystycznych zmian. Po urazie tępym często powstaje tzw. zaćma rozetkowa lub gwiaździsta, którą można zobaczyć w lampie szczelinowej jako zmętnienia o kształcie rozety. Łagodna zaćma pourazowa może ulec samoistnej regresji. Jeżeli uraz był perforujący, czyli doszło do przerwania tkanek, zaćma może rozwinąć się nawet w ciągu kilku dni.
Zaćma cukrzycowa
U osób z cukrzycą soczewka może mętnieć szybciej. Szczególnie charakterystyczny jest typ zwany „płatkami śniegu”, występujący u młodych pacjentów z niekontrolowaną glikemią. Widzenie pogarsza się wówczas gwałtownie, często w ciągu kilku tygodni. Pacjenci mogą też zauważyć, że ich wada wzroku zmienia się dynamicznie — jednego dnia widzą lepiej, innego gorzej. Jest to związane ze zmianami metabolizmu soczewki.
Zaćma polekowa
Zaćma polekowa nie wynika ze starzenia, ale z działania konkretnych substancji. Najczęściej za jej rozwój odpowiedzialne są:
- kortykosteroidy, które niemal zawsze wywołują zmętnienie typu podtorebkowego tylnego,
- fenotiazyny, stosowane u pacjentów psychiatrycznych,
- tamoksifen (lek przeciwestrogenowy), który może wytwarzać zmętnienia krystaliczne.
Wszystkie te zmiany mają wspólny mianownik: upośledzają przepuszczanie światła i powodują silne olśnienia.
Zaćma wrodzona
Zaćma może być obecna już przy urodzeniu. Może być dziedziczona, związana z infekcjami w ciąży (jak różyczka), albo pojawić się bez wyraźnej przyczyny. Zaćma wrodzona wpływa na rozwój widzenia dziecka i wymaga szybkiej diagnostyki. Zaćmę wrodzoną dzielimy na:
- idiopatyczną – stanowiącą 1/3 wszystkich przypadków,
- dziedziczną, izolowaną
- związaną z chorobami i infekcjami, np. różyczką w ciąży, toksoplazmozą, zespołem Downa.
Pod kątem lokalizacji zmętnień klasyfikujemy wrodzoną zaćmę:
- biegunową przednią,
- biegunową tylną, która wiąże się z kruchością torebki tylnej i wymaga innej techniki operacyjnej.
Zaćma wrodzona może być jednostronna lub obustronna i w każdym przypadku wymaga oceny okulistycznej i leczenia.
Rodzaje zaćmy – porównanie
Rodzaj zaćmy | Przyczyny / Charakterystyka | Typowe objawy | Tempo progresji |
|---|---|---|---|
| Starcza (wiekowa) | Naturalne starzenie soczewki | Zależne od typu | Powolne |
| — Jądrowa | Twardnienie i zażółknięcie jądra | Gorsze widzenie do dali, lepsze do bliży, podwójne widzenie, osłabione barwy | Bardzo wolne |
| — Korowa | Zmętnienia klinowe w korze | Silne olśnienia, dwojenie | Różne |
| Stadia zaćmy korowej | Etapy 1–5 | Objawy nasilają się wraz z postępem | Zmienne |
| — Podtorebkowa tylna (PSC) | Młodsi pacjenci, sterydy | Bardzo silne olśnienia, gorsze widzenie do bliży | Szybkie |
| Pourazowa | Uraz tępy / penetrujący | Zaćma rozetkowa, gwiaździsta, nagłe pogorszenie | Często szybkie |
| Polekowa | Sterydy, fenotiazyny, tamoksyfen | Objawy jak w PSC | Średnie |
| Cukrzycowa | Zaburzenia metaboliczne | Zaćma płatków śniegu, wcześniejsza prezbiopia | Szybkie |
| Toksyczna | Alkohol, nikotyna | Szybszy rozwój jądrowej/korowej | Przyspieszone |
| Wrodzona | Genetyka, infekcje | Zmętnienie od urodzenia | Różne |
| Biegunowa tylna (wrodzona) | Krucha torebka | Wcześnie zaburza widzenie centralne | Różne |
Zaćma to choroba, której objawy są złożone i różnią się między poszczególnymi typami. Dzięki rozpoznaniu symptomów i wiedzy o rodzajach zaćmy pacjent może szybciej trafić do okulisty i rozpocząć diagnostykę i leczenie.
W kolejnym artykule wyjaśniamy:
Jak diagnozuje się zaćmę i jak wygląda jej leczenie krok po kroku — od badań do wyboru soczewek wewnątrzgałkowych.