W tym artykule krok po kroku wyjaśniamy, jak wygląda proces diagnozowania zaćmy, jakie badania wykonuje okulista i jak przebiega zabieg usunięcia zaćmy wraz z wszczepieniem sztucznej soczewki.
Diagnostyka zaćmy – dlaczego jest tak ważna?
Zaćma rozwija się stopniowo, a organizm przez długi czas potrafi „przyzwyczaić się” do pogarszającego się widzenia. Wiele osób zgłasza się do okulisty dopiero wtedy, gdy światła zaczynają oślepiać, widzenie staje się zamglone, a jazda nocą staje się trudna lub wręcz niemożliwa.
Wczesne rozpoznanie katarakty jest kluczowe, ponieważ:
- pozwala ustalić, czy objawy wynikają wyłącznie z zaćmy, czy również z innych chorób (np. AMD, jaskry),
- umożliwia zaplanowanie odpowiedniego momentu operacji,
- pozwala dobrać najlepszy rodzaj soczewki wewnątrzgałkowej,
- zmniejsza ryzyko powikłań podczas zabiegu.
Jak wygląda pierwsza wizyta u okulisty?
Diagnoza katarakty opiera się na badaniu klinicznym i ocenie objawów oraz zmian w strukturach oka. Wywiad i badanie wzroku lekarz rozpoczyna od rozmowy z
pacjentem, pytając o objawy, jakich doświadcza.
Wywiad – ważne pytania, na które warto się przygotować
Lekarz rozpoczyna wizytę od rozmowy, podczas której pyta m.in.:
- jakie objawy odczuwasz i od kiedy trwają,
- czy pojawia się pogorszenie widzenia w dal lub z bliska,
- czy dokucza Ci oślepianie lub dwojenie jednooczne,
- czy przebyłeś/przebyłaś uraz oka,
- czy chorujesz na cukrzycę lub inne choroby ogólne,
- czy przyjmujesz leki, zwłaszcza sterydy.
Dopiero na tej podstawie okulista przechodzi do precyzyjnych badań.
Badanie ostrości wzroku – podstawowy element diagnostyki
Badanie ostrości wzroku polega na odczytywaniu liter lub znaków z tablicy. Pozwala ocenić:
- ostrość widzenia do dali,
- ostrość widzenia do bliży,
- wpływ korekcji okularowej.
W przypadku zaćmy ostrość wzroku jest obniżona — ale nie zawsze w taki sam sposób.
Dla przykładu:
- zaćma jądrowa często pogarsza widzenie do dali, a jednocześnie poprawia widzenie do bliży,
- zaćma podtorebkowa tylna może dawać bardzo słabe widzenie nawet wtedy, gdy zmętnienie jest małe.
Badanie w lampie szczelinowej – najważniejsze badanie w diagnozie zaćmy
Lampa szczelinowa to urządzenie, które pozwala obejrzeć struktury oka, w tym soczewkę. W przypadku zaćmy soczewka jest mętna i nie przepuszcza światła oko pod dużym powiększeniem. Okulista ocenia:
- rodzaj zaćmy (jądrowa, korowa, podtorebkowa tylna),
- jej zaawansowanie,
- ewentualne zmiany po urazie (zaćma rozetkowa, gwiaździsta),
- zmiany polekowe,
- stan torebki soczewki.
To badanie stanowi definitywne potwierdzenie zaćmy.
Badanie dna oka – ocena siatkówki i nerwu wzrokowego
Po rozszerzeniu źrenicy lekarz ocenia struktury znajdujące się za soczewką, takie jak:
- plamka,
- siatkówka,
- naczynia,
- nerw wzrokowy.
To niezwykle ważne, ponieważ nie wszystkie problemy z widzeniem wynikają z zaćmy — bywa, że towarzyszy jej retinopatia cukrzycowa lub zwyrodnienie plamki (AMD) związane z wiekiem. U pacjentów z zaawansowaną zaćmą dojrzałą badanie dna oka może być niemożliwe — wtedy wykonuje się USG.
Biometria – klucz do doboru nowej soczewki
Biometria oka to badanie, które pozwala obliczyć moc sztucznej soczewki wewnątrzgałkowej (IOL), wszczepianej podczas zabiegu. W ramach biometrii mierzy się m.in.:
- długość gałki ocznej,
- krzywiznę rogówki,
- głębokość komory przedniej,
- grubość soczewki.
USG gałki ocznej – gdy zaćma jest zbyt zaawansowana
USG wykonuje się wtedy, gdy nie można ocenić dna oka, np. w zaćmie całkowitej lub przejrzałej. Badanie jest szczególnie ważne także u pacjentów po urazach. Pozwala ono ocenić:
- siatkówkę,
- ciała obce,
- odwarstwienia,
- wnętrze oka.
OCT siatkówki – precyzyjna ocena plamki
OCT (optyczna koherentna tomografia) to nieinwazyjne badanie, które obrazuje warstwy siatkówki. Jest wykonywane, gdy:
- podejrzewa się choroby plamki,
- pacjent ma cukrzycę,
- wynik operacji zależy od stanu siatkówki.
OCT jest kluczowe, ponieważ niektóre choroby towarzyszące mogą ograniczyć poprawę widzenia po zabiegu zaćmy.
Leczenie zaćmy – dlaczego jedyną skuteczną metodą jest operacja?
Zaćmy nie można cofnąć kroplami, lekami ani suplementami. Jedyną metodą leczenia, stosowaną na całym świecie, jest chirurgiczne usunięcie zmętniałej soczewki i zastąpienie jej sztuczną soczewką wewnątrzgałkową (IOL).
Zabieg usuwania zaćmy to fakoemulsyfikacja. To procedura:
- trwająca około 10–15 minut,
- wykonywana w znieczuleniu miejscowym kroplami,
- niewymagająca hospitalizacji (Pacjent opuszcza szpital w dniu zabiegu).
Przebieg operacji usunięcia zaćmy:
- Podanie kropli znieczulających.
- Wykonanie mikroskopijnego nacięcia (1,2–2,4 mm).
- Rozbicie zmętniałej soczewki ultradźwiękami.
- Usunięcie rozdrobnionych fragmentów.
- Wszczepienie sztucznej soczewki dobranej podczas biometrii.
- Zamknięcie mikrocięcia (bez szwów).
Warto wiedzieć:
Operacja zaćmy jest najczęściej wykonywanym zabiegiem chirurgicznym na świecie — nie tylko w okulistyce, ale we wszystkich dziedzinach medycyny.
Rodzaje soczewek wewnątrzgałkowych stosowanych w zabiegu usunięcia zaćmy
Sztuczna soczewka wewnątrzgałkowa jest dobierana indywidualnie do potrzeb pacjenta. Dobór odpowiedniej soczewki pozwala dopasować efekt widzenia do stylu życia pacjenta — często z całkowitą rezygnacją z okularów. Jest kilka rodzajów soczewek wewnątrzgałkowych stosowanych w zabiegach usunięcia zaćmy:
Soczewki jednoogniskowe
- wyraźne widzenie w jednej odległości (zwykle do dali),
- do czytania potrzebne będą okulary.
Soczewki wieloogniskowe (2- i 3-ogniskowe)
- widzenie do dali, bliży i odległości pośrednich,
- możliwość całkowitej rezygnacji z okularów.
Soczewki z poszerzoną głębią ostrości EDOF
- bardzo dobre widzenie do dali i odległości pośrednich,
- okulary mogą się okazać potrzebne do bliży,
- możliwość zastosowania mikromonowizji → pełna niezależność od okularów.
Technika Mix&Match
Połączenie dwóch różnych soczewek (np. wieloogniskowej i EDOF), aby uzyskać jak najlepszy zakres widzenia.
Rekonwalescencja po zabiegu – czego się spodziewać?
Zabieg usunięcia zaćmy ma na celu przywrócenie wyraźnego widzenia, poprawę jakości życia i samodzielności pacjenta. Jest to procedura uznawana za bardzo bezpieczną – przy odpowiednich kwalifikacjach i przestrzeganiu zaleceń powikłania zdarzają się rzadko. Jednak jak przy każdym zabiegu chirurgicznym istnieje minimalne ryzyko powikłań – np. zakażenia, obrzęku siatkówki czy odklejenia ciała szklistego. Dlatego właśnie kluczowe jest ścisłe stosowanie się do zaleceń lekarza i terminów wizyt kontrolnych.
Po zabiegu:
- stosuje się krople przeciwzapalne,
- unika się pocierania oka, basenu, sauny,
- należy chronić oko przed urazem i zanieczyszczeniami.
W ciągu kilku dni do tygodnia pacjent zauważa znaczącą poprawę widzenia. Pełen powrót do normalnej aktywności – w zależności od stanu oka i zaleceń – następuje zazwyczaj w ciągu 2–4 tygodni. Do pracy biurowej można wrócić zwykle po kilku dniach.
Operacja zaćmy na NFZ i w prywatnym trybie – co wybrać?
W Oddziale Okulistycznym Szpitala NEFROLUX w Siemianowicach Śląskich oferujemy zabiegi leczenia zaćmy zarówno na NFZ, jak i prywatnie. Zapraszamy do konsultacji – im szybciej zgłosisz się do specjalisty, tym szybciej możesz odzyskać ostre widzenie i komfort życia.